Κάστρο από δυτικά
 

Π Α Λ Α Ι Ο - Π Υ Λ Ι
το κάστρο

Το κάστρο και ο οικισμός του Παλαιού Πυλίου βρίσκονται σε καλά οχυρωμένη θέση, στο δυτικό μέρος της οροσειράς του Δίκαιου, σε υψόμετρο 300μ. περίπου από την επιφάνεια της θάλασσας. Εδώ καταφεύγει ο όσιος Χριστόδουλος από τη Στρόβιλο της Μικράς Ασίας, κατόπιν προσκλήσεως από τον Κώο μοναχό Αρσένιο Σκηνούρη και ιδρύει τη Μονή της Παναγίας των Καστριανών.
Στην κορυφή του βραχώδους υψώματος διατηρούνται τα ερείπια του κάστρου, που διαθέτει περισσότερους του ενός περιβόλους. Στην ανωδομή του διακρίνονται οικοδομικές φάσεις, από τις οποίες είναι σαφείς οι μετασκευές που πραγματοποίησαν οι Ιωαννίτες Ιππότες. Η κεντρική πύλη οικοδομήθηκε στο τέλος του 11ου ή στις αρχές του 12ου αι. Η πύλη, κτισμένη με την τεχνική της "κρυφής πλίνθου", στον τύπο του συνεπτυγμένου σταυροειδούς ναού, αποτελεί μοναδικό παράδειγμα για τα Δωδεκάνησα. Οι Hope-Simpson και Lazenby αναγνώρισαν κυκλώπεια τείχη στη ΒΔ πλαγιά του Κάστρου και κεραμική όλων των εποχών του Χαλκού. Οι πρώτες πληροφορίες προέρχονται από το αρχείο της Μονής της Πάτμου. Με χρυσόβουλο του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού το 1085 (μεταγραφή) επικυρώνεται η δωρεά στο μοναχό Χριστόδουλο "τό τε Καστέλον εγχωρίως λεγόμενον και εν τώ πρακτικώ Καστριανόν αναγραφόμενον..". Επόμενη μνεία του Παλιού Πυλιού γίνεται το 1288 σε αναφορά-δέηση κατοίκων της Κω προς τον Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο σχετικά με τη μονή των Σπονδών όπου αναγράφεται "καστροφύλαξ Πηλίου Ιωάννης ο Στεριώνης". Το κάστρο ήταν ένα από τα σημαντικότερα καταφύγια του πληθυσμού της Κω κατά την ιπποτική περίοδο. Το 1449 ο μάγιστρος de Lastic διατάζει τους κατοίκους της Κω να συγκεντρωθούν στο κάστρο του Πυλιού για να προφυλαχτούν από πιθανολογούμενη τουρκική επιδρομή. Κατά την τουρκική πολιορκία της Κω το 1457 εδώ βρίσκουν καταφύγιο οι κάτοικοι της Νεραντζιάς και σώθηκαν επειδή ήταν απρόσβλητο. Το 1461 το τάγμα αποφασίζει τη μεταφορά του πληθυσμού της Κω στη Ρόδο, εγκαταλείπει όλα τα κάστρα του νησιού πλην του Παλιού Πυλιού, το οποίο θα συνέχιζε να ενισχύεται με άνδρες και πυρομαχικά.(δεν έχουμε προς το παρόν καμία πληροφορία αν αυτό ίσχυσε). Στο σεισμό του 1493 το κάστρο έπαθε μεγάλες ζημιές και το τάγμα τον επόμενο χρόνο έστειλε επιτροπή στο "Castello di Pilli" για την αποκατάστασή τους. Το 1523 η Κως, μετά τη Ρόδο, καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Το 1526 σύμφωνα με το "ημερολόγιο" του Βενετού Marino Sanuto (1466-1536) τ.43 στήλη 546 (πολύτιμο έργο για τη βενετική, ιταλική, ευρωπαϊκή αλλά και την ελληνική ιστορία) οι χριστιανοί κάτοικοι του κάστρου του Πυλιού στο νησί της Κω επαναστάτησαν, κατέκοψαν όλους τους Τούρκους, και μόνοι αυτοί παρέμειναν κύριοι του φρουρίου. Ο Τούρκος διοικητής της Ρόδου εξόπλισε δέκα γαλέρες και μερικά πλοία που συνέβη να βρίσκονται στη Ρόδο, και ξεκίνησε να πάει να ανακαταλάβει το κάστρο εκείνο. Οι επαναστάτες αποφάσισαν τότε να παραδοθούν με όρους. Δυο δικοί τους, που είχαν σταλεί για να διαπραγματευθούν, συνελήφθησαν, τον ένα τον παλούκωσαν και τον άλλο τον έστειλαν πίσω στο κάστρο να πει, ότι όλους θα τους περάσουν "εν στόματι μαχαίρας", ακόμη και τα μωρά στις κούνιες. Τώρα οι καημένοι οι επαναστάτες βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο. Δεν έχουμε καμιά άλλη πληροφορία, προς το παρόν τουλάχιστο, για το τι συνέβη. Τελευταία πληροφορία για το Παλιό Πυλί εχουμε απο τον Ιάκωβο Ζαράφτη, σύμφωνα με τον οποίο ο οικισμός και το κάστρο εγκαταλείφθηκε το 1813 ή κατ' άλλους το 1830 εξαιτίας επιδημίας, που αποδεκάτισε τον πληθυσμό.

 

Βόρειος Πύργος Δυτ.

Η Πύλη

Το Κάστρο από ΒΔ
 

Από ΒΔ.

Εργάτης-Πύλη
 
Χάρτης του ΤΑΠΑ.
Αποτύπωση

΄Ανοδος Ανατ.
 

Πύργος ΒΑ

Πύργος ΒΔ
   

Από Αν.ΝΑ
 

Είσοδος ΒΑ

Κυκλώπεια ΒΑ
 

Από Καστριανή

από δορυφόρο
Οικόσημο Fantino Querini
Οικόσημο F. Querini

Κυκλώπεια ΒΔ

Από ψηλά ΝΔ

Από ΝΑ